Mae hon yn daith gerdded heriol 7.5 milltir/12Km sy’n cymryd tua 5 awr.

Ar 905m, Aran Fawddwy yw’r mynydd talaf yn yr ardal, yn dalach hyd yn oed na Cader Idris mwy adnabyddus.

Ni ddylid ei danbrisio, ac mae map a chwmpawd a’r sgiliau i’w defnyddio yn hanfodol, yn enwedig os yw’r tywydd yn llai na pherffaith. Mae yna lawer o rannau corsiog a dylid bod yn ofalus ar y rhannau planciau coed sydd bellach yn dangos eu hoedran.

Gellir dilyn y llwybr hefyd gan ddefnyddio’r Map Arolwg Ordnans hwn.

Y man cychwyn a gorffen yw pen dyffryn godidog Cwm Cywarch a fu unwaith yn gnwd lleol poblogaidd.

Mae llethrau’r bryniau o amgylch Aran Fawddwy wedi’u llenwi ag olion chwareli bach o blwm, haearn, copr a manganîs. Cloddiwyd aur yn helaeth ychydig filltiroedd i’r Gogledd o fan hyn. Cynaeafwyd mawn ar gyfer gwresogi a choginio oedd yn adnodd naturiol arall a gymerwyd o’r bryniau hyn a gwnaed y llwybr sy’n disgyn yn hawdd i lawr y dyffryn ar gyfer cludo’r mawn a hynny gyda slediau i fynd lawr a merlen i’w tynnu fyny wedyn.

Parciwch ym maes parcio rhad ac am ddim y Parc Cenedlaethol ym mhen uchaf Cwm Cywarch gyda diolch i’r tirfeddiannwr lleol yn y Cyfeirnod Grid OS SH852188. Mae toiledau yn y maes parcio. Mae lle i chi wneud cyfraniad sydd yn mynd at achosion da lleol.

I ddod o hyd i’r maes parcio, gyrrwch o Ddinas Mawddwy i bentref Abercywarch. Wrth yr arwydd i Gwm Cywarch trowch i’r chwith. Mae’r maes parcio ym mhen draw’r dyffryn, ar ôl 2.5 milltir (er ei fod yn teimlo ymhellach), ychydig cyn y fferm olaf Blaen Cywarch.

O’r maes parcio, trowch i’r chwith i’r lôn a bron yn syth cymerwch y llwybr troed wedi’i arwyddo i’r dde o adeiladau fferm Blaen Cywarch. Dilynwch y llwybr llydan am tua 300m ac yna, lle mae’r wal ar eich chwith yn dod i ben, trowch i’r chwith i fyny’r allt oddi ar lwybr y fferm gan gymryd llwybr troed wedi’i arwyddo gan arwain dros gamfa. Mae’r llwybr yn arwain yn groeslinol i’r dde i fyny ochr y bryn.

Pwyntiau o ddiddordeb:

1. Yn union y tu ôl i’r maes parcio mae Tai Newyddion – arferai’r rhain fod yn farics i weithwyr y mwyngloddiau plwm. Mae plwm wedi cael ei gloddio yma o bryd i’w gilydd dros y canrifoedd. Yng nghyfnod anterth y diwydiant, tua 1870, roedd hyd at 80 o ddynion yn gweithio yma.

Ar ôl ychydig gannoedd o fetrau o ddringo mae’r llwybr yn croesi pont droed bren ac yna’n dilyn ochr dde nant yr holl ffordd i’r bwlch (1-1 ½ awr o’r maes parcio). Wrth i chi agosáu at y bwlch, fe welwch byst pren yn marcio’r llwybr ac, wrth y bwlch ei hun, llinell ffens yn rhedeg o’r chwith i’r dde.

Pwyntiau o ddiddordeb:

2. Ychydig o’ch blaen mae Bryn Hafod, sydd bellach yn gwt clwb Mynydda.
3. Tua 200 llath o’r gamfa ar y gwaelod mae craig noeth ar eich ochr dde, ac o’r brig roedd ffrwydradau powdr du yn cael eu gwneud i ddathlu achlysuron arbennig.
4. 100 llath yn uwch mae olion y ffos fawr ble dargyfeiriwyd Nant Camddwr i atal y chwarel rhag llif.
5. Mae llwybr Llywelyn ar ochr y bryn gyferbyn, mae’n codi i wyneb y graig o’r dde i’r chwith. Cyfarfu dau frawd (Llywelyn a Morys Moel Goch) yn rheolaidd ar ben Craig Cywarch. Un diwrnod daeth storm a thra roedd Morys yn cymryd lloches, dihangodd Llywelyn i lawr y llwybr. Mae bellach wedi gordyfu’n arw.
6. Yn uwch i fyny, lle mae’r ceunant yn dechrau culhau, mae hen lwybr yn dilyn ymyl y ceunant; lle gellir gweld ôl troed Sawdl Efa (Efa oedd chwaer Samson, cawr Mawddwy).
7. Yn uwch i fyny mae’r tir yn gwastadau, a gellir gweld olion Hafoty’r Gesail; byddai gwartheg yn cael eu godro yma a’r menyn yn cael ei gludo i lawr i Gwm Cywarch islaw.
8. Mae Lloc y Llwynog yn hen iawn. Byddai dafad farw yn cael ei thaflu i’r lloc fel abwyd i ddenu llwynog, a fyddai wedyn yn methu dod allan a byddid wedyn yn cael ei ladd. Mae olion cwt y bugail yn y gorlan o ddyddiad diweddarach.

Unwaith y byddwch chi wedi cyrraedd y bwlch, trowch i’r dde a dilynwch linell y ffens, gan wyro o amgylch y rhannau corsiog lle bo angen. Byddwch yn ofalus o’r hen blanciau pren dros y rhannau hyn, a all fod yn llithrig iawn.

Dilynwch linell y ffens wrth iddi ddringo’n ysgafn. Ar ôl darn serth olaf, croeswch linell ffens sy’n ymuno o’r dde ac ewch ymlaen i lwyfandir y copa. Mae’r copa ei hun 400m o’ch blaen, wedi’i farcio â phwynt triongl. Tua 3 awr o’r maes parcio.

Pwyntiau o ddiddordeb:

9. Gan ddilyn y ffens am tua 400 llath ac edrych drosodd at Rhydymain ar y chwith gallwch weld gweddillion y tomeni mwyn haearn – Tyllau Mwn. Yma y cloddiwyd haearn, ac un o’r glowyr cynharaf oedd Mrs Baker, Y Ladi Goch (y ddynes goch), a gloddiodd yma yn ystod y Rhyfel Byd Cyntaf. Mae Tyllau Mwn yn Safle o Ddiddordeb Gwyddonol Arbennig oherwydd ei nodweddion daearegol arbennig.
10. Ar y llethr sy’n eich wynebu cyn dringo’r darn olaf i fyny Aran Fawddwy mae gweddillion awyren Americanaidd o’r Ail Ryfel Byd.
11. Dywedir mai trigolion Mawddwy a gododd garnedd ar gopa’r Aran i wneud yn siŵr bod yr Aran yn uwch na Chader Idris, ond mewn gwirionedd mae’n garnedd o’r Oes Efydd.

O’r copa, ewch yn ôl ar eich llwybr am 300m, ac yna ewch i’r chwith dros dir creigiog i godi’r llinell ffens a groesoch yn gynharach (neu ewch yn ôl yr holl ffordd i’r llinell ffens a throwch i’r chwith). Dilynwch y llinell ffens i lawr yr allt, gyda golygfeydd trawiadol i lawr i Greiglyn Dyfi islaw a phasio plac coffa yn Drws Bach.

Ewch i’r chwith, gan gadw at y grib sydd bellach yn lledu, yn agos at y ffens a chyda dyffryn dwfn Hengwm i’ch de i gopa llydan Drysgol.

Yn Drysgol, ewch i’r dde, gan ddilyn pen dyffryn Hengwm a disgyn am 600m, wrth ymyl ffens, i le gwastadol cyn Waun Goch. Yma, mae trac llydan yn arwain yn groeslinol i lawr ochr Hengwm. Dilynwch y trac hwn, sy’n dod yn ffordd fetel ar y gwaelod, yr holl ffordd i lawr y dyffryn. Croeswch bont droed dros Afon Cywarch ar y gwaelod ac wrth y gyffordd-T trowch i’r dde. Mae’r maes parcio 150m o’ch blaen.

Pwyntiau o ddiddordeb:

12. Mae’r llwybr sy’n mynd i lawr llethrau Hengwm yn llwybr mawn, a adeiladwyd yn y 19eg ganrif ar ôl i drigolion dorri’r holl fawn ar Y Fawnog Fawr ar lawr dyffryn Cwm Cywarch lle mae’r tir comin wedi’i leoli.