4.5 milltir / 7km – 2-2.5awr

2.5 milltir / 4km – 1.5-2 awr ar gyfer y fersiwn fyrrach

Mae hwn yn llwybr byr, ond cymedrol sy’n cynnwys rhai darnau cul serth a rhydio sawl nant fechan.

Cerddwyr Cŵn: Ar wahân i’r rhannau o’r ffordd, mae defaid yn pori’r llwybr hwn i gyd. Cofiwch gadw cŵn ar dennyn, yn enwedig yn ystod wyna. Mae un gamfa orfodol heb gât ci.

Mae’r daith yn dilyn y llwybr y byddai’r postmon yn ei gymryd o amgylch y pentref, ar y ddwy ochr i Afon Dyfi.

Gellir dilyn y llwybr llawn gan ddefnyddio’r map Arolwg Ordnans hwn

Gellir dilyn y llwybr byrrach hwn gan ddefnyddio’r map Arolwg Ordnans hwn

Parciwch yn y maes parcio bychan yng nghanol Llanymawddwy ychydig cyn mynwent Eglwys Llanymawddwy (Cyfeirnod Grid SH 903190), ger hen flwch ffôn.

O’r maes parcio cerddwch yn ôl ar hyd y ffordd tuag at Ddinas Mawddwy.

Roedd Llanymawddwy a Dinas Mawddwy ar ‘lwybr y pererinion’ o Ogledd Cymru i lawr i Dyddewi yn Sir Benfro yn y De. Byddai llawer o deithwyr felly yn mynd trwy’r pentref bychan hwn.

Pwyntiau o ddiddordeb:

Arferai fod pum tafarn yn y pentref – Credit, Crown, Sun, Bull Bach a’r Bull Mawr

Mae prif eglwys Sant Tydecho yma. Mae eglwysi lleol eraill yn cynnwys Mallwyd, Cemaes a Garthbeibio, a’r cwbl yn gysegredig i St. Tydecho. Arferid chwarae pêl-droed a choetiau (quoits) (sef taflu pedolau at beg yn y ddaear o bellter, tebyg i ddartiau ar y llawr) yn y fynwent

Parhewch am 1.5km (1 filltir) ar hyd y ffordd tuag at Ddinas Mawddwy, hyd at gyffordd gyda’r lôn fechan ar y chwith. Parhewch yn syth ymlaen, heibio’r gyffordd, am 50m ac yna cymerwch y llwybr troed ag arwydd ar y chwith i mewn i gae.

Pwyntiau o Ddiddordeb:

1. Cilwern – Dyma gartref y cerddor Thomas Davies 1858-1925 (gyfansoddodd Carol Eliseus)
2. Tŷ Isaf – Dyma gartref saer gwlad oedd yn gwneud cribiniau pren – mae’r cribiniau bellach yn Amgueddfa Werin Sain Ffagan yng Nghaerdydd.
3. Ysgol Y Werin – caewyd Ysgol ‘Y Werin’ yn 1951 ond agorwyd ysgol gymunedol breifat yn ei lle am gyfnod
4. Y bryn yw Rhiw’r Cawr – bryn y cawr. Darganfuwyd olion cawr wrth adeiladu’r ffordd yn y 18fed ganrif.

Mae’r llwybr yn gadael y cae i ymuno â’r lôn fechan ar ôl 100m. Trowch i’r dde ar hyd y lôn a’i dilyn am 100m, dros bont ac i fyny’r allt i drac llydan ar y chwith gydag arwydd llwybr troed.

Dilynwch y trac hwn, gan ddringo’n hamddenol a chymerwch ofal i osgoi’r trac isaf sy’n arwain at fferm Coed Cae. Ychydig uwchben yr adeiladau fferm cyntaf mae’r llwybr yn culhau ac yn croesi nant ac yna camfa (dim giât cŵn).

Cerddwch 50m ymlaen i drac llydan ac yna dilynwch hwn am 200m nes i chi weld giât fetel ac mae’r llwybr troed yn gwyro i’r chwith oddi ar y trac llydan tuag ati. Mae hwn wedi’i nodi gan arwydd llwybr crwn ac mae’n hawdd ei fethu!

Dilynwch y llwybr troed hwn am ychydig dros 1km gan ddringo’n hamddenol ac yna disgyn i lefel yr afon ger fferm Wern-gau.

Yma, mae’r llwybr byrrach yn hollti – trowch i’r chwith i’r trac mynediad fferm fetelaidd sy’n mynd â chi’n gyflym at y brif ffordd. Trowch i’r chwith ac mae’r maes parcio 250m o’ch blaen.

Pwyntiau o Ddiddordeb:

5. Galwodd y bobl leol yr ochr yma i’r afon Dyfi yn ‘Canada’, oherwydd ei bod yn ‘ochr arall i’r dŵr’.

I barhau ar y prif lwybr, dilynwch yr arwyddion y tu ôl i ffermdy Wern-Gau a chroesi nant ar bont droed newydd. Dilynwch y llwybr ag arwydd ar hyd Afon Dyfi am rai cannoedd o fetrau i Dy’n yr Wtre, gan groesi nant arall dros bont droed ar ymyl chwith buarth y fferm. Dilynwch y llwybr fferm llydan ar yr ochr arall i’r nant i Fferm Troed y Foel.

Yma mae’r llwybr yn mynd trwy ganol y buarth, gan fynd trwy fwlch bach rhwng y ddwy ysgubor fawr. Cadwch i’r dde, wrth ymyl yr ysgubor ar y dde ac yna cadwch i’r dde, i fyny’r allt am 50m i gyrraedd giât newydd. Trowch i’r chwith i lwybr coedwigaeth lydan sydd newydd ei wneud (yn 2022) a’i ddilyn am 1km i gyrraedd y Fferm nesaf (Cerddin) . Yma cadwch i’r chwith, ar lwybr mynediad y fferm, i gyrraedd y brif ffordd. Trowch i’r chwith i’r ffordd a dilynwch hi am 1km yn ôl i’r maes parcio.

Pwyntiau o Ddiddordeb:

7. Golygfa o ‘Tap Nyth yr Eryr’ – gair lleol yw ‘Tap’ am glogwyn neu graig serth yr ochr arall i’r dyffryn. Pwy a ŵyr os oedd eryr yn nythu yma!
8. Plasty’r Bryn – Dyma blasty fu’n gartref plentyndod Archesgob cyntaf Cymru. ALFRED GEORGE EDWARDS, (1848 – 1937). Ffilmiwyd cyfres The Owl Service (nofel gan Alan Garner) yma yn 1969. Seiliwyd y nofel ar stori Blodeuwedd yn y Mabinogi. Dywedir bod ysbryd yn aflonyddu ar y plas.

9 Prif eglwys Tydecho Sant (wedi cau bellach). Dywedir i Llywelyn Fawr o Fawddwy oedd yn gawr ac yn gryf iawn, gael ei gladdu ym mynwent yr eglwys. Chwaraewyd pêl-droed a choetiau yma hefyd ar adegau.

10. Llanymawddwy: Ar un adeg, roedd pum tafarn yn y pentref – Credit, Crown, Sun, Bull Bach a Bull Mawr (Big Bull).